Türkiye Genel Bakış

  • Ülke Bağlamı 

    TÜRKİYE

    2018

    Nüfus, milyon

    81,4  

    GSYH, cari milyar ABD$ 

    773,7

    Kişi başına düşen GSYH, cari ABD$

    9.505 

    Doğumda Yaşam Beklentisi, yıl (2018)

    76,0

    Türkiye 2000 yılından bu yana etkileyici bir ekonomik ve sosyal kalkınma performansı kaydetmiş ve istihdam ve gelir seviyelerinin yükselmesini sağlayarak bir üst-orta gelirli ülke haline gelmiştir. Ancak ekonomik kırılganlıkların artması ve daha zorlu bir dış ortamın ortaya çıkması ile birlikte, bu başarımlar giderek risk altına girmektedir. 

    2000 yılından bu yana geçen dönemin önemli bir bölümünde Türkiye birçok alanda iddialı reformların uygulanması üzerinde uzun vadeli bir bakış açısı ile odaklanmıştır ve hükümet programları kırılgan grupları ve dezavantajlı bölgeleri hedeflemiştir. Yoksulluk oranı 2002 ile 2015 arasındaki dönemde yardan fazla azalmış, aşırı yoksulluk ise daha da hızlı azalmıştır. 

    Bu süre zarfında Türkiye çarpıcı bir şekilde şehirleşmiş, güçlü makroekonomik ve mali politika çerçeveleri uygulamış, dış ticarete ve finansa açılmış, birçok kanun ve yönetmeliğini Avrupa Birliği (AB) standartları ile uyumlaştırmış ve kamu hizmetlerine erişimi büyük ölçüde artırmıştır. Bu arada 2008/2009 küresel krizinin etkilerinden de iyi bir şekilde kurtulmuştur.

    Yaklaşık 3,6 milyon Suriyeli mülteci akışı karşısında Türkiye’nin müdahalesi örnek teşkil edecek bir niteliktedir ve mültecilere ev sahipliği yapan başka ülkeler için bir model sunmaktadır.

    Ancak son yıllarda ekonomik kırılganlıklar ile birlikte bazı alanlardaki reformlarda bir yavaşlama gözlenmektedir ve bu durum günümüze kadar kaydedilen ilerlemenin belirli bir bölümünün kaybedilmesi riskini doğurmaktadır. Artan enflasyon ve işsizlik, daralan yatırımlar, şirketler kesiminde ve finansal sektörde artan kırılganlıklar ve düzeltici politika eylemlerinin ve reformların uygulamasındaki dağınıklık göz önüne alındığında, ekonomik görünüm daha yüksek seviyelerde belirsizliklere tabidir. Bazı kilit ticaret ortakları ile zayıflayan ilişkiler, bölgedeki devam eden jeopolitik gerilimler ve küresel resesyon endişeleri de önemli dışsal olumsuzluklar yaratmaktadır.

    Son Güncelleme: 04 Kasım 2019

  • Strateji

    Proje Sayısı

    14

    Net IBRD Taahhüdü

    4 milyar 286 milyon ABD$ 

    Vakıf Fonu Portföyü

    485 milyon ABD$

    Türkiye ile Dünya Bankası Grubu arasındaki işbirliğinin ana hatları 2018-2021 MY dönemini kapsayan ve Dünya Bankası’nın hem teknik hem de finansal anlamda başlıca çalışma alanlarını ortaya koyan Ülke İşbirliği Çerçevesinde (CPF) belirlenmektedir. Ülke İşbirliği Çerçevesi, programın değişen ülke koşullarına ve kalkınma önceliklerine cevap verebilmesi için uyarlanmasına imkan tanıyan bir esneklik barındırmaktadır.  Aynı zamanda, Dünya Bankası Grubu programı Türkiye’nin yüksek gelirli ülke statüsüne ilerleyişini destekleme fırsatlarını en üst düzeye çıkaran uzun vadeli bir odağa da sahiptir.

    Ülke İşbirliği Çerçevesi, Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD), Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ve Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansı (MIGA)’nın güçlü yönlerine dayalı olarak çeşitli araçlar önermektedir. 

    2017-2019 mali yılları arasında , IBRD’nin kullandırdığı krediler, enerji, finansmana erişim, belediyelerin geliştirilmesi, afet risklerine karşı dayanıklılık ve su sektörü gibi alanlardaki yatırım operasyonları dahil olmak üzere toplam 3,7 milyar ABD$’na ulaşmıştır. Kullandırılan yıllık ortalama 1,3 milyar ABD$ düzeyindeki IBRD kredileri, Ülke İşbirliği Çerçevesinde öngörülen 1 – 1,5 milyar ABD$ hedefi ile uyumludur. IFC’nin portföy uygulaması tatmin edici bir şekilde devam etmiştir ve kendi hesabına yaptığı yatırımlara ilişkin program Ülke İşbirliği Çerçevesinin uygulanmaya başladığı tarihten bu yana 3 milyar 250 milyon ABD$’na ulaşmıştır.  Türkiye brüt risk toplamı bakımından Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansının (MIGA) en büyük müşterisi olmaya devam etmiştir ve MIGA’nın brüt portföyünün yaklaşık yüzde 13’ünü oluşturmaktadır.

    Türkiye Dünya Bankası Grubu’nun analitik ve teknik bilgi çalışmalarından yararlanmaktadır. Çeşitli alanlarda (eğitim, işgücü, finans, rekabet gücü, ulaştırma, ormancılık, arazi ve enerji) yapılan çalışmalar politika tartışmalarına bilgi girdisi sağlamayı amaçlamaktadır ve bunlar Banka’nın Türkiye’deki tüm paydaşlar ile ortak çalışma alanlarını genişletme yaklaşımının ana araçlarını oluşturmaktadır.   Son zamanlarda büyüyen Vakıf Fonu portföyü, mülteci müdahaleleri, eğitim, işgücü piyasasının geliştirilmesi, enerji, afet riski yönetimi ve kentsel gelişim alanlarında ayrıntılı ve daha geniş kapsamlı bir çalışma alanının oluşturulması imkanını sağlamıştır.

    Kilit Çalışmalar 

    Ülke İşbirliği Çerçevesi Türkiye’nin Onuncu Kalkınma Planında (2014-2018) belirlenen genel kalkınma hedefleri ile tamamen uyumlu bir şekilde hazırlanmıştır.  Ülke İşbirliği Çerçevesinin stratejik yönelimini oluşturan üç odak alanının -Büyüme, Kapsayıcılık ve Sürdürülebilirlik- kısa süre önce yayınlanan 11. Kalkınma Planı (2019-2023) için de anlamlı olduğu teyit edilmiştir. Hükümet, 30 Eylül 2019 tarihinde, değişen ekonomik zorluklara cevap vermek ve makroekonomik dengesizlikleri ortadan kaldırmak amacıyla ikinci Yeni Ekonomik Programını (YEP) açıkladı. 

    Dünya Bankası Grubu, Ülke İşbirliği Çerçevesinin sunduğu esneklikten yararlanarak, yeni Kalkınma Planının ve YEP’in önceliklerini desteklemek için gerektiğinde programını uyarlayabilmektedir.  

    Dünya Bankası Grubu programının kilit ortak çalışma alanlarından birisi de Türkiye’de yaşayan 3,6 milyon Suriyeli mülteci ile ilgili müdahalelerini desteklemektir. Dünya Bankası Grubu, Avrupa Birliği’nin Türkiye’deki Mülteciler için Mali Yardım Programı (FRiT) ile ortak bir şekilde çalışmaktadır ve sosyal destek ve uyum, işgücü piyasaları, ekonomi ve eğitim alanlarının yanı sıra veri toplama, ölçme ve izleme gibi ortak alanlarda destek sağlamaktadır. 

    FRiT fonlarına ek olarak, Temiz Teknoloji Fonu (CTF), AB Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) fonları, Küresel Çevre Fonu (GEF) ve İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı (SIDA) Toplumsal Cinsiyet Fonları gibi çok çeşitli Vakıf Fonları portföyü desteklemektedir.

    2018 mali yılında, Türkiye Dünya Bankası ile iş ortamı reformları hakkında bir Geri Ödenebilir Danışmanlık Hizmetleri (RAS) anlaşması imzaladı. RAS’ın amacı Türkiye Hükümeti’ne iş ortamının belirli boyutlarını iyileştirmesi konusunda yardımcı olmaktır.  Hükümet kısa süre önce RAS çalışmasını sürdürme ve iş ortamında yeni reformlar yapma konusundaki kararlılığını yeniden teyit etmiştir.

    Son Güncelleme: 04 Kasım 2019

  • Ekonomi

    Son Ekonomik Gelişmeler 

    2018 yılının ikinci yarısında resesyona giren ekonomi, 2019 yılının birinci ve ikinci çeyreklerinde büyüdü. Birinci çeyrekteki kredi artışı ve mali teşvikler özel sektör ve kamu tüketiminin artmasını sağladı. Öte yandan, yatırımlar üst üste dördüncü çeyrekte de düşmeye devam etti.

    Cari açık istikrarlı bir şekilde daralmıştır; Haziran ayında, 12 aylık cari denge 2002 yılından bu yana ilk kez fazla vermiştir. Hükümet 2019 yılının ilk yarısında genişlemeci bir mali politika izlemiş ve yıllık bazda mali açık nominal bazda yüzde 50 artmıştır.

    Finansal sektör 2019 yılının ilk yarısında kaldıraç oranlarını düşürmeye devam etmiştir. Bankaların dış borç yükümlülükleri Temmuz itibariyle yıllık bazda yüzde 10 azalmıştır; şirketler kesiminin döviz cinsinden kredi stoku da benzer oranda azalmıştır. Bankacılık sektörünün bilançosunu iyileştirmek üzerinde odaklanması ve borçlanma maliyetlerinin halen yüksek seviyelerde olması sebebiyle yurt içi krediler yatay bir seyir izlemiştir. Resmi takipteki kredi oranı düşük seviyelerde olmasına rağmen (2019 yılının ikinci çeyreği itibariyle yüzde 4,5), şirketlerin kaldıraç seviyeleri ve ekonomik yavaşlama varlık kalitesi ile ilgili endişelere yol açmıştır.

    2018 yılının sonlarında yüzde 25 ile zirveye ulaşan 12 aylık enflasyon, Türk lirasındaki istikrar durumunun iyileşmesinin bir göstergesi olarak 2019 yılının ilk 9 aylık bölümünde ortalama yüzde 18,2’ye inmiştir. Ancak aylık enflasyon ortalama yüzde 1 ile halen yüksektir. Ayrıca, politika faiz oranları sert bir şekilde düşmüştür (2019 yılında şu ana kadar 750 baz puan).

    Ekonomik Görünüm 

    Ekonominin 2019 yılı için sıfır büyüme kaydetmesi bekleniyor. Öncül göstergeler ekonominin üçüncü çeyrekte toparlanmaya devam ettiğini göstermektedir. İmalat sanayiinde kapasite kullanımı uzun vadeli ortalamalara yaklaşmaktadır, perakende satışları ılımlı bir artış eğilimi izlemektedir ve reel sektör göstergeleri (güven, satın alma yöneticileri endeksi) bir yıl önceki seviyelere göre toparlanma kaydetmiştir.

    Enflasyonun ortalama olarak hem 2019 hem de 2020 yılında çift hanelerde kalması beklenmektedir. Para politikası duruşuna bağlı olarak enflasyonist baskılar tekrar hızlanabilir. Öte yandan, nispeten destekleyici küresel koşullar önümüzdeki dönemde sermaye akışlarının toparlanmasına yardımcı olabilir.

    Nominal kredi artışının hızlanması beklenmektedir - ancak varlık kalitesi ile ilgili endişeler ve borç yükü göz önüne alındığında, hızlı kredi genişlemesinin ekonomik toparlanmayı desteklemesi olası görünmemektedir. Yılın ikinci yarısında ithalat talebinin toparlanmaya başlaması ile birlikte, Türkiye’nin 2019 yılı için ılımlı bir cari açık kaydetmesi beklenmektedir. Yüksek düzeylerdeki konjonktür karşıtı harcamalar sebebiyle, genel yönetim mali açığının 2019 yılında zirveye ulaşması beklenmektedir.

    Özel tüketimdeki ve yatırımlardaki toparlanma ile birlikte büyümenin 2020 yılında yüzde 3’e yükselmesi, 2021 yılında daha da hızlanarak yüzde 4’e ulaşması beklenmektedir. Avrupa ekonomilerindeki yavaşlama Türkiye’nin ihracatı için dengeleyici bir etken olabilir, ancak uygun küresel para politikaları daha hızlı toparlanmayı destekleyebilir.

    Son Güncelleme: 04 Kasım 2019

  • Mercek Altında 

    Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Ötesi

    On yıldan uzun bir süredir Dünya Bankası Grubu Türkiye sağlık sektöründe politika ve sistem reformu konusunda ortak çalışmalar yapmaktadır.

    Banka sağlık sektöründeki zorluklara karşı iki Uyarlanabilir Program Kredisi (APL) sağlamış ve 2003 yılında bu yana Türkiye’nin Sağlıkta Dönüşüm Programını (SDP) desteklemiştir. Banka birinci basamak sağlık hizmetleri alanında sağlık ocağı yapısı yerine toplum sağlığı merkezi (TSM) ve aile sağlığı merkezi (ASM) yapılarını getiren aile hekimliği sisteminin uygulamaya konulması ve yaygınlaştırılması konusunda rehberlik sağlamış, başka ülkelerde edindiği deneyimleri paylaşmıştır.

    Image 

    Banka ayrıca 2008 yılında çıkarılan Sosyal Güvenlik ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun hazırlanmasında teknik yardım sağlamıştır. Bankanın sağlık reformları ve kurumsal gelişim alanlarındaki küresel bilgi birikimi ve teknik deneyimi Program uygulamasında önemli bir ortak olmasını sağlamıştır.  Buna karşılık, Türkiye’nin bu sektördeki başarısı başka ülkeler için de iyi bir örnek teşkil etmektedir.

    Dünya Bankası Grubu’nun sağlık sektörüne desteği, Türkiye’nin sağlık sektörü ile ilgili ana hedefi “sağlık sektörünü daha etkili hale getirmek” olan Kalkınma Planlarını destekleyen Ülke ortaklık Çerçevesinin kilit bir unsuru olmuştur. Genel Sağlık Reformunda “en iyi uygulama” seviyesine ulaşılmasına rağmen, genel hastalık yükü içerisinde bulaşıcı olmayan hastalıkların (BOH) yükselişi kilit bir sağlık zorluğu teşkil etmeye devam etmektedir.

    Devam etmekte olan Sağlık Sisteminin Güçlendirilmesi ve Desteklenmesi Projesi birinci ve ikinci basamak sağlık hizmetleri kapsamında belirli bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesini, kamu hastanelerinin yönetiminde etkinliğin arttırılmasını ve Sağlık Bakanlığı’nın kanıta dayalı politika oluşturma kapasitesinin geliştirilmesini amaçlamaktadır.

    Son Güncelleme: 04 Kasım 2019


KREDILER

Türkiye: Mali Yıllara göre Taahhütler (milyon ABD doları)*

* IBRD ve IDA taahhütlerini içerir.



Mercek Altında

Ek Kaynaklar

Ülke Ofis İletişim Bilgileri

Ankara, Tel: +90 312 4598300
Uğur Mumcu Caddesi, No:88, 2. Kat 06700, Gaziosmanpaşa, Ankara/ Türkiye
turkeywebfdbk@worldbank.org
Washington, +1 202-473-9277, Europe and Central Asia Region
1818 H Street NW, Washington, DC 20433