ประเทศไทย

ธนาคารโลกได้เลื่อนสถานะประเทศไทยจากประเทศที่มีรายได้ปานกลางระดับล่าง เป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลางระดับสูงในเดือนกรกฎาคม 2554 ทั้งนี้เป็นแพราะประเทศไทยมีความก้าวหน้าอย่างมากทั้งด้านการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แม้ว่าจะเผชิญกับปัญหาที่ท้าทายทั้งด้านการเงิน เศรษฐกิจ และการเมือง

ภายหลังจากที่ประเทศไทยฟื้นตัวจาก “วิกฤตเศรษฐกิจในเอเชีย” ในช่วงปี พ.ศ. 2540-2541 เศรษฐกิจไทยก็เริ่มทะยานขึ้นอีกครั้ง ในช่วงปี พ.ศ. 2545-2549 โดยมีอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจเฉลี่ยอยู่ที่ร้อยละ 5.6

ดังนั้น กล่าวได้ว่าประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่ประสบความสำเร็จอย่างมากในการพัฒนาโดยมียังคงรักษาการเจริญเติบโตที่แข็งแกร่ง และสามารถลดปัญหาความยากจนได้อย่างน่าประทับใจ ในช่วงสิบปีก่อนพ.ศ. 2538 เศรษฐกิจไทยเป็นหนึ่งในเศรษฐกิจที่ขยายตัวเร็วที่สุดในโลก ด้วยอัตราการขยายตัวเฉลี่ยที่สูงถึงร้อยละ 8-9 ต่อปี ภายหลังจากที่ประเทศไทยฟื้นตัวจากวิกฤตเศรษฐกิจในปี พ.ศ. 2540-2541 เศรษฐกิจไทยก็ทะยานตัวขึ้นอีกครั้งด้วยอัตราการขยายตัวเฉลี่ยที่ร้อยละ 5 ต่อปีในช่วงปี พ.ศ. 2545-2550 และผลจากอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่สูงนี้เองที่ทำให้ปัญหาความยากจนในประเทศลดลงอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษที่ 2523 โดยในทศวรรษที่ผ่านมา ความยากจนในไทยลดลงอย่างต่อเนื่องจากจุดสูงสุดที่ร้อยละ 21 (ซึ่งเป็นผลมาจากวิกฤตเศรษฐกิจในปี 2540) เหลือเพียงร้อยละ 8 ในปี พ.ศ. 2552 โดยปัญหาความยากจนส่วนใหญ่ในไทยเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในชนบท โดยจากจำนวนคนยากจนในประเทศทั้งสิ้น 5.4 ล้านคน กว่าร้อยละ 88 อาศัยอยู่ในชนบท

อย่างไรก็ตาม ผลประโยชน์ที่ได้รับจากเศรษฐกิจที่รุ่งโรจน์ไม่ได้กระจายไปอย่างเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะในบางภาค เช่น ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งล้าหลังในการลดปัญหาความยากจนกว่าภาคอื่นๆ ของประเทศ ยิ่งไปกว่านั้นในปี พ.ศ. 2553 อัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจของไทยได้ชะลอตัวลง เนื่องจากสภาวะเศรษฐกิจโลกซบเซา และการเมืองที่ไม่มีเสถียรภาพ แม้กระนั้น กิจกรรมทางเศรษฐกิจของไทยก็กำลังค่อยๆ กลับไปสู่ภาวะปกติ โดยเริ่มมีอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจรายไตรมาสอยู่ในระดับใกล้เคียงกับก่อนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจโลกในปี 2551 สำหรับปี 2554 ในภาพรวม ธนาคารโลกคาดการณ์ว่าเศรษฐกิจไทยจะขยายตัวในอัตราไม่ต่ำกว่าร้อยละ 3.5

ผลจากนโยบายเศรษฐกิจที่เหมาะสมนี้ ทำให้ประเทศไทยสามารถก้าวไปข้างหน้าสู่เป้าหมายการพัฒนาแห่งสหัสวรรษได้อย่างต่อเนื่อง และประเทศไทยน่าจะบรรลุเป้าหมายการพัฒนาแห่งสหัสวรรษในภาพรวมได้เกือบทั้งหมด โดยอัตราการเสียชีวิตของมารดา และอัตราการเสียชีวิตของเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีลดลงอย่างมาก และกว่าร้อยละ 97 ของประชากรทั้งในเมืองและชนบทสามารถเข้าถึงบริการน้ำสะอาดและสุขอนามัย ถึงกระนั้น ยังมีช่องว่างต่างระดับในหลายๆ ด้านในบางภูมิภาค และกลุ่มชาติพันธุ์ที่ยังล้าหลังอยู่ นอกจากนั้น ยังต้องหันมาให้ความสนใจกับเป้าหมายการจัดการด้านสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนมากขึ้น

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยและกลุ่มธนาคารโลกได้เปลี่ยนแปลงจากความสัมพันธ์แบบผู้กู้และผู้ให้กู้มาสู่การเป็นภาคีความรู้เป็นแนวทางหลัก ภายใต้แนวทางดังกล่าว แผนยุทธศาสตร์ภาคีการพัฒนาระดับประเทศปี 2545 ให้ความสำคัญกับงานวิเคราะห์และติดตามผล รวมไปถึงจำกัดการสนับสนุนการดำเนินงานเฉพาะในประเด็นที่มีความสำคัญต่อการพัฒนา แผนยุทธศาสตร์ฉบับปัจจุบันสำหรับประเทศไทย แสดงอยู่ในเอกสาร แผนยุทธศาสตร์ความร่วมมือระยะสั้นเพื่อการพัฒนา ซึ่งได้ผ่านการพิจารณาโดยคณะกรรมการบริหารของธนาคารโลกในเดือนพฤศจิกายน 2553 ทั้งนี้ วัตถุประสงค์ในภาพรวมของยุทธศาสตร์นี้ คือ การช่วยเหลือประเทศไทยให้ฟื้นตัวอย่างต่อเนื่องจากวิกฤตเศรษฐกิจโลกที่เกิดขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้ และช่วยให้ประเทศไทยสามารถกระจายการเติบโตไปสู่ทุกหน่วยในวงกว้าง และอย่างยั่งยืน ซึ่งจะมีส่วนช่วยสนับสนุนความสมานฉันท์ในทางการเมือง

ระหว่างการดำเนินการภายใต้แผนยุทธศาสตร์ฉบับที่แล้ว ธนาคารโลกให้การสนับสนุนทางการเงินอย่างจำกัดแก่ประเทศไทย ทั้งนี้ ในปัจจุบัน มีโครงการลงทุนภายใต้ธนาคารเพื่อการบูรณะและพัฒนาระหว่างประเทศเพียงโครงการเดียวที่ยังอยู่ระหว่างดำเนินการ คือ โครงการบริหารจัดการทางหลวง (ภาษาอังกฤษ) ซึ่งโครงการดังกล่าว ในตอนแรกได้รับอนุมัติงบประมาณสนับสนุนในปี 2546 จำนวน 82.4 ล้านดอลล่าห์สหรัฐ และในปี 2553 ได้รับงบประมาณสนับสนุนเพิ่มเติมอีก (มูลค่า 79.3 ล้านดอลล่าห์สหรัฐ) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนความพยายามอย่างต่อเนื่องของประเทศไทยในการสร้างกิจกรรมบำรุงรักษา และปรับปรุงทางหลวงต่างๆ

ในปี 2553 ธนาคารเพื่อการบูรณะและพัฒนาระหว่างประเทศอนุมัติเงินกู้เพื่อนโยบายการปฎิรูปภาครัฐ (ภาษาอังกฤษ) มูลค่า 1 พันล้านดอลล่าห์สหรัฐ เพื่อช่วยเหลือประเทศไทยให้ฟื้นตัวจากวิกฤตเศรษฐกิจโลก และสนับสนุนการพัฒนาสถาบันภาครัฐ โดย (1) เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการการเงินการคลังภาครัฐโดยปรับปรุงการบริหารภาครัญและความรับผิดชอบในหน้าที่ (2) เพิ่มทักษะและความสามารถในการปฏิบัติหน้าที่ของข้าราชการ (3) ปรับปรุงคุณภาพและระยะเวลาในการให้บริการ

งานหลักของธนาคารโลกในประเทศไทยจะยังคงเน้นให้ความสำคัญกับผลผลิตด้านความรู้และการบริการให้คำปรึกษา ทั้งนี้ โครงการจะเน้นไปที่รายงานสำคัญสองฉบับที่จะเสนอประเด็นเพื่อแก้ปัญหายุทธศาสตร์ที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับหลายภาคส่วนของไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง

• รายงานการบริหารจัดการการเงินการคลังภาครัฐ ซึ่งจะเน้นไปที่ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่น และจะช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถปรับปรุงคุณภาพการให้บริการ และประสิทธิภาพของการกระจายอำนาจ
  
• รายงานการพัฒนาประเทศไทย ซึ่งจะช่วยประเมินศักยภาพของยุทธศาสตร์การพัฒนาในด้านต่างๆ ของประเทศไทย
  

ทั้งนี้ เมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม ธนาคารโลกจะให้เงินทุนสนับสนุนในหลายรูปแบบ แต่จากการวิเคราะห์ พบว่า ประเทศไทยมีความต้องการความช่วยเหลือทางการเงินจากธนาคารโลกเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

โครงการบรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศ

บรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศมีการลงทุนในประเทศไทยที่หลากหลายโดยมีมูลค่ารวมประมาณ 160 ล้านเหรียญสหรัฐ ทั้งนี้ส่วนใหญ่เป็นโครงการในด้านสาธารณูปโภคพื้นฐาน ตลาดการเงินและเคมีภัณฑ์ เนื่องจากประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายในการก้าวเข้าสู่ประเทศที่มีรายได้ปานกลาง และเจ้าหน้าที่รัฐพยายามแก้ไขปัญหาความไม่เสมอภาคทางเศรษฐกิจ ที่เป็นสิ่งบั่นทอนเสถียรภาพของประเทศ จึงคาดได้ว่าโครงการของบรรษัทเงินทุนฯ จะมีเพิ่มมากขึ้น

โครงการของบรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศในประเทศไทยส่วนใหญ่แล้วจะให้การสนับสนุนการลงทุนและการบริการให้คำปรึกษา ซึ่งรวมถึง

1. สนับสนุนความพยายามของประเทศไทยในการขยายความสามารถในการแข่งขันของประเทศให้ก้าวข้ามสถานะของประเทศที่มีรายได้ปานกลาง โดยการสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจที่ตั้งอยู่บนฐานแรงงานที่มีฝีมือสูง และภาคการบริการ เพิ่มความเข้มแข็งและขยายโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ และเพิ่มการมีส่วนร่วมของภาคเอกชนในภาคธนาคารเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความสามารถในการแข่งขัน
   
2. ส่งเสริมการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม โดยผ่านกิจกรรมที่ส่งเสริมให้เกษตรกรในชุมชนชนบทของจังหวัดในภาคเหนือและภาคใต้ได้เชื่อมโยงกับตลาด ขยายโครงสร้างพื้นฐานในชนบท และเพิ่มความสามารถในการเข้าถึงเงินทุนในระบบสำหรับผู้กู้ยืมในชนบทและผู้กู้ยืมรายย่อย
   
3. สนับสนุนการเจริญเติบโตที่ยั่งยืนทั้งในเชิงสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยให้ความสำคัญกับการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ การใช้เทคโนโลยีการผลิตที่สะอาด รวมไปถึงการพัฒนาพลังงานทดแทนในเชิงพาณิชย์

การสนับสนุนทางเทคนิคและงานวิเคราะห์กรอบการบริหารจัดการการเงินการคลังภาครัฐ เช่น การจัดทำกรอบงบประมาณ การใช้จ่ายเงินประมาณ และการบริหารรายได้ภาครัฐ รวมถึง การให้บริการและการดำเนินงานของภาครัฐ ล้วนมีส่วนช่วยวางกรอบโครงการปฏิรูปภาครัฐของไทย และได้ช่วยพัฒนาให้ประเทศไทยมีระบบงบประมาณที่เข้มแข็งที่สุดในภูมิภาคนี้ ธนาคารโลกยังได้ทำงานร่วมกับคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานในองค์กร

ธนาคารฯ ให้การสนับสนุนสำนักงานคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.) ในการออกใบอนุญาตบริการอินเตอร์เน็ตระหว่างประเทศซึ่งมีส่วนช่วยให้เกิดการแข่งขันทางการตลาดและช่วยลดค่าใช้จ่ายให้แก่ผู้ใช้บริการ

การสร้างกองทุนและให้ความช่วยเหลือทางเทคนิคช่วยให้ประเทศไทยอยู่ในกระบวนการลดสารทำลายชั้นบรรยากาศโอโซน และเปลี่ยนการใช้สารคลอโรฟลูออโรคาร์บอนในเครื่องทำความเย็น ทั้งนี้ ไม่ได้เพียงลดการทำลายชั้นโอโซน แต่ยังลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอีกด้วย

ในด้านการศึกษา ธนาคารฯ เสนองานวิเคราะห์เพื่อชี้ประเด็นที่ควรปฏิบัติเป็นอันดับต้นๆ เช่น การทำความเข้าใจกับปัญหาการชะลอและถดถอยลงของผลคะแนนสอบของเด็กนักเรียน รวมถึงการเพิ่มคุณภาพการศึกษาที่ตอบสนองต่อตลาดของอุดมศึกษา (ภาษาอังกฤษ)

ในด้านสาธารณสุข ธนาคารฯ ให้ความช่วยเหลือแก่เจ้าหน้าที่ในหลายด้าน เช่น เพิ่มประสิทธิภาพการใช้จ่ายภาครัฐในการดำเนินงานปฏิรูประบบสาธารณสุข และช่วยฟื้นความพยายามในการป้องกันปัญหาการแพร่ระบาดของเชื้อเอชไอวี/เอดส์

ผลการศึกษาของธนาคารฯ หลายฉบับมีส่วนในการนำไปกำหนดนโยบายและแผนยุทธศาสตร์ เช่น แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ดังเช่นในเร็วๆนี้ รายงานบรรยากาศการลงทุน: ความสามารถในการแข่งขันของบริษัท และการขยายตัวทางเศรษฐกิจของไทย (ภาษาอังกฤษ) และ รายงานก้าวเข้าสู่เศรษฐกิจฐานความรู้ของไทย (ภาษาอังกฤษ) เป็นการศึกษาร่วมกันกับคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เพื่อพิจารณาบรรยากาศในการลงทุนของไทย รวมถึง ผลประกอบการของอุตสาหกรรมหลักของไทย เพื่อเสนอแนะแนวนโยบายว่าทำอย่างไรจึงจะทำให้ความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยเข้มแข็งมากขึ้น