Република Македонија Преглед

Република Македонија е држава со средно-високо ниво на приходи која во изминатата деценија направи значителни реформи во економијата. Остварени се големи развојни активности, но потребни се дополнителни напори во повеќе области со цел создавање на економски раст, кој ќе ги поттикне луѓето да работат во земјата и ќе го унапреди животниот стандард. Владата и Светската банка работат заедно поттикнување на конкурентноста, а истовремено овозможување услови за локалните бизниси, што ќе биде потребно за поставување на земјата на патот за одржлив развој, креирање повеќе и подобри работни места и промовирање заеднички просперитет. Ќе бидат потребни политики за подобрување на образовните резултати и други јавни услуги, и отстранување на пречките кај пазарот на труд за да се поддржи растот и осигура дека поголем дел од населението ги користи придобивките од одржливиот раст.

По падот од 0,4 проценти во 2012 година, реалниот БДП порасна во 2013 година за 3,1 процент на сметка на градежништвото и извозот. Растот на реалниот БДП во 2014 година се очекува да биде 3 проценти.

Долгот на македонската централна влада и јавен сектор во поглед на БДП останува умерен, на 35,8 проценти од БДП и, соодветно, 43,2 проценти во 2013 година. И додека долгот на централната власт се предвидува да остане стабилен, долгот на јавниот сектор се очекува нагло да се зголеми, достигнувајќи 49 проценти до 2016 година, бидејќи претпријатијата во државна сопственост преземаат значаен дел од инвестициската потрошувачка.

Владата ја објави среднорочната фискална рамка во септември 2013 година, која предвидува намалување на владинот дефицит на среден рок од 4 проценти во 2013 година на 3,5 проценти во 2014, 3,2 проценти во 2015 до 2,6 проценти во 2016 година. Во 2013 година, Македонија уште еднаш беше рангирана помеѓу најдобрите светски реформски земји, според извептајот Дуинг бизнис.

И покрај ова, пристапувањето кон Европската унија и понатаму е главен двигател на реформите во сите области кои ги имплементира Владата на Македонија. Властите го усогласуваат националното законодавство со правото на Европската унија при што се реализираат конкретни активности и постигнувања во набавките, транспортната политика, царинската унија, даноците и статистиката.

Севкупно земено, законската рамка сè повеќе ја приближува Македонија до Европската унија но, претстои уште работа во унапредувањето на административниот капацитет за имплементација и примена на законите. Во март 2012 година Македонија и Европската комисија започнаа Пристапен дијалог на високо ниво (High Level Accession Dialogue - HLAD) кој се фокусира на пет клучни политички области:

  • слобода на изразување во медиумите,
  • владеење на правото,
  • реформи на јавната администрација,
  • изборни реформи
  • зајакнување на пазарната економија.

Во декември 2013 година, Советот за општи работи при ЕУ ги усвои заклучоците од Самитот на Европскиот совет во врска со предлогот на Европскиот совет за старт на преговори за членство со земјтата, заклучувајќи дека земјите членки на ЕУ ќе се вратат на ова прашање во 2014 година.

Сегашното инвестициско портфолио на проекти финансирани од Светската банка во Република Македонија се состои од шест проекти во износ од 300 милиони долари.

Република Македонија е членка на Групацијата на Светската банка од 1994 година и во моментов таа добива финансирање од Меѓународната банка за обнова и развој (IBRD). Целта на ова партнерство е да се овозможат советодавни услуги како и селективно и насочено финансирање со цел поддршка на брзиот, инклузивен и позелен економски раст на земјата.

Стратегијата за партнерство за периодот 2011-2014 за Република Македонија е направена за интеграција на целите на пристапување кон ЕУ во сите развојни интервенции. Оваа Стратегија се базира на три столбови за забрзан раст – унапредување на конкурентноста, поинклузивен раст преку унапредувањето на конкурентноста и поголем зелен раст преку одржливо искористување на ресурсите.

  • Забрзан раст преку подобрување на конкурентноста. Република Македонија се надградува на подобрувањата во деловното опкружување преку издржано макроекономско управување, понатамошни напори во редуцирање на тесните грла во деловното опкружување и инфраструктурата, како и сè поголемите инвестирања во образованието, вклучувајќи го и високото образование.
  • Поинклузивен раст преку подобрување на вработливоста и социјалната заштита. Стратегијата за партнерство со земјата ги истакнува континуираните подобрувања на социјалните програми и покрај сè поинтензивните фискални ограничувања.
  • Зелен раст преку одржливо искористување на ресурсите. Најважни интервенции на Групацијата на Светската банка се состојат од „win-win“ инвестиции во чиста и ефикасна енергија. Со оглед на тоа што оваа област е во свој зачеток и претставува нова тема во дијалогот со Владата, Банката исто така соработува и со избрани развојни партнери во правење на анализи поврзани со зелениот раст и климатски промени со цел поддршка во адаптацијата, како и други климатско-чувствителни креирања на политики.

Откако стана членка на Групацијата на Светската банка во 1994 година, Република Македонија искористи заеми во износ поголем од една милијарда американски долари кои беа наменети за поддршка во транзицијата на земјата кон пазарната економија, градење на ефикасни институции, унапредување на образованието, социјална заштита и пензии, изградба и обнова на основната транспортна и енергетска инфраструктура и зачувување на природното и културно наследство.

Кон овие активности се надоврзува и работата која ја реализира Меѓународната финансиска корпорација (IFC) со учество од над 92 милиони долари во периодот 1993 година до денес.

Групацијата Светска банка ја подготвува новата Стратегија за партнерство со земјата, која ќе трае 4 години, почнувајќи од јули 2014 година.

Во изминатите 20 години помошта од Групацијата на Светската банка ѝ помогна на земјата во транзицијата кон пазарна економија, истовремено градејќи ефективни институции, подобрувајќи го образованието, зголемувајќи ја социјалната заштита и преку изградба и реконструкција на транспортната и енергетска инфраструктура. Освен заемите, Република Македонија имаше полза и од аналитичките советодавни активности на Групацијата на Светската банка (ААА) кои содржеа и проценка на Зелениот раст со цел да ѝ се помогне на Владата во насочувањето на политиките за одржлив раст и климатски промени, нивно планирање и развивање како и проценка на јавните расходи во земјоделството и на пазарите на труд.

Примери за ангажман на Светска банка во Република Македонија:

Човечки развој: Меѓународната финансиска криза и постојаното економско назадување во еврозоната ги намалија можностите за раст, извоз, странски директни инвестиции и приватни дознаки од странство во Македонија во последните неколку години. Препознавајќи ја улогата која социјалните безбедносни мрежи ја имаат во пошироката стратегија за намалување на сиромаштијата, Групацијата на Светската банка ја поддржа Владата во зајакнувањето на ефикасноста и ефективноста на социјалните безбедносни мрежи во Македонија преку Проектот за условени парични трансфери. Благодарение на овој Проект условени парични трансфери добиваат повеќе од 9.000 корисници со што на 8.000 деца од сиромашни семејства им се овозможува редовно следење на настава во средните училишта.

Друг проект од секторот за човечки развој е Проектот за поддршка на развој на вештини и иновации (24 милиони долари), чија цел е подобрување на транпарентноста при распределба на средствата за високо образование, како и промовирање на одговорноста, подобрување на релевантноста од средното техничко стручно образование и поддршка на иновативните капацитети на Македонија.

Енергетика: Фосилните горива учествуваат со повеќе од 80% од енергетската потрошувачка во Македонија, а најголем дел од нив се од увоз. Во отсуство на инвестиции во нови извори на енергија ваквиот тренд ќе продолжи и понатаму, паралелно со сè поголемата побарувачка и со сè помалото домашно производство. Во овој смисол, Владата има за цел да го унапреди снабдувањето со енергија и да ја подобри енергетската сигурност на земјата преку развој на соодветни енергетски проекти. Во овие рамки Владата соработува со Светската банка во поддржувањето на Проектот за енергетска заедница на југоисточна Европа. Овој проект обезбедува помош и техничка поддршка на јавната компанија за пренос на електрична енергија со цел унапредување на преносот и енергетската ефикасност. Како резултат на овој проект државата успеа да реконструира 38 напонски станици во земјата и да го унапреди преносот на енергија за речиси 200%.

Транспорт: Како земја без излез на море, Република Македонија е особено зависна од добро развиена патна и железничка инфраструктура, кои се неопходни за нејзиниот економски и социјален развој. Клучни елементи на оваа мрежа се исто така дел од транс-европската транспортна мрежа. Од прогласувањето самостојност до денес, главен предизвик за државата е намалување на економското растојание до пазарите и трошоците за превоз кои произлегуваат од лошата состојба на патната мрежа и намалување во задржувањата на поважните гранични премини. Групацијата на Светската банка ѝ помага на Република Македонија во решавањето на овие предизвици преку фокусирање во подобрувањата на патната и железничка инфраструктура и олеснување во протокот на сообраќај на поважните гранични премини. Некои од овие активности беа реализирани преку Проектот за поддршка на регионалните и локални патишта, кој реконструираше повеќе од 500 километри патишта, проектираше идни патишта кои ќе бидат поотпорни на очекуваните влијанија на климатските промени и кој ја подобри безбедноста на патиштата во целата држава.


ДАВАЊЕ ЗАЕМИ

Република Македонија: Одобрен износ по фискална година (во милиони американски долари)*

Износот вклучува одобрени износи од Меѓународната банка за обнова и развој (IBRD) и Меѓународното здружение за развој (IDA)