Poprawa produktywności sposobem na pobudzenie wzrostu PKB i powstanie nowych, lepszych miejsc pracy w krajach Europy i Azji Śr.

WASZYNGTON, 24 listopada 2025 r. Kraje regionu Europy i Azji Środkowej (ECA) muszą bardziej efektywnie wykorzystywać posiadane zasoby i inwestować w rozwój firm oraz potencjału ludzkiego, aby stworzyć podstawy do szybszego wzrostu gospodarczego, wynika z opublikowanego dziś raportu Banku Światowego.

Autorzy raportu TIDES of Change: Igniting Productivity Growth in Europe and Central Asia (Fale zmian: Jak uzyskać wzrost produktywności w regionie Europy i Azji Środkowej) podkreślają, że inwestycje kapitałowe i rosnąca aktywność zawodowa to warunki konieczne, lecz niewystarczające do pobudzenia wzrostu gospodarczego. Niezbędna jest także produktywność, która jest miarą efektywności wykorzystania kapitału i siły roboczej.

Wzrost produktywności o 10 proc. pozwoliłby na stworzenie niemal 2 milionów miejsc pracy w regionie. Ukazuje to silny związek pomiędzy wzrostem produktywności i zatrudnienia w różnych krajach i sektorach.

Zdaniem autorów raportu, spowolnienie wzrostu gospodarczego w regionie ECA po światowym kryzysie finansowym było spowodowane niemal wyłącznie spadkiem produktywności. Spowolnienie to zbiegło się w czasie z wyhamowaniem reform, co umożliwiło wystąpienie zakłóceń rynkowych takich jak m.in. silna obecność mniej wydajnych przedsiębiorstw państwowych. Tym samym zasoby nie zostały ulokowane tam, gdzie mógłby wypracować największy zwrot. W połączeniu z niepełną integracją z rynkami globalnymi oraz niższym potencjałem przedsiębiorstw czynniki te stanowiły barierę dla produktywności i ciążyły na tempie wzrostu gospodarczego krajów regionu. Bez poprawy produktywności zwrot z dodatkowych inwestycji kapitałowych przynosi mniejsze zyski niż w przeszłości.

Jak napisano w raporcie, wyższa produktywność przekłada się ostatecznie na wzrost dobrobytu, więcej nowych miejsc pracy i podwyżki wynagrodzeń. Gdyby po 2008 roku tempo wzrostu produktywności utrzymywało się na poziomie sprzed wybuchu kryzysu finansowego, PKB regionu byłby wyższy o ok. 62 procent.

Najbardziej produktywnymi przedsiębiorstwami są eksporterzy: chociaż w większości krajów regionu stanowią stosunkowo niewielki odsetek ogółu firm, mają nieproporcjonalnie duży wpływ na zatrudnienie, inwestycje i wartość dodaną. Skala wymiany handlowej w gospodarkach regionu jest średnio o 45 procent niższa niż możliwości, co wskazuje na ogromny, niewykorzystany potencjał korzyści płynących z integracji handlowej i bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Warto zmobilizować ten uśpiony potencjał, szczególnie że międzynarodowe korporacje deklarują chęć inwestowania w bardziej lokalne i odporne łańcuchy wartości. W tym celu trzeba będzie jednak przeprowadzić reformy otoczenia biznesu i wzmocnić potencjał krajowych przedsiębiorstw w zakresie współpracy z międzynarodowymi firmami, które charakteryzują się wysoką produktywnością.

Autorzy raportu argumentują, że chcąc w pełni wykorzystać potencjał produktywności w regionie trzeba podjąć ukierunkowane reformy w obszarach, takich jak: handel, inwestycje, cyfryzacja, efektywność i umiejętności.

„Dowody są jednoznaczne”, stwierdził Asad Alam, dyrektor regionalny na kraje Europy i Azji Środkowej w pionie Prosperity w Banku Światowym. „Tam, gdzie występuje silna konkurencja, firmy mają dostęp do technologii i finansowania, gospodarka jest otwarta na handel i inwestycje, a pracownicy potrafią stosować nowe technologie i reagować na zmiany, mamy do czynienia ze wzrostem produktywności. Firmy się rozwijają, zwiększają zatrudnienie i działają dynamiczniej, co napędza wzrost dochodów i decyduje o sukcesie kraju.”

Twórcy raportu po raz pierwszy wykorzystali dane na poziomie przedsiębiorstw, by przedstawić nowe spostrzeżenia na temat produktywności w krajach regionu, ze szczególnym uwzględnieniem panujących trendów, ich przyczyn oraz skali wyzwań i możliwości. Dane obejmują ponad 40 milionów obserwacji z lat 2008-2023 zebranych w różnych sektorach gospodarki w 16 państwach przez krajowe urzędy statystyczne, urzędy skarbowe i inne instytucje.

Z raportu wynika, że należy jak najszybciej wrócić na ścieżkę reform, a rolą rządów jest wpisanie poprawy produktywności do krajowych strategii i planów działań, tworzenie warunków sprzyjających konkurencji, dbanie o przejrzystość zamówień publicznych oraz monitorowanie postępów w procesie reform. Zdaniem twórców raportu, dzięki odpowiedniej polityce i zaangażowaniu decydentów, liderów biznesu i wszystkich zainteresowanych stron kraje w regionie Europy i Azji Środkowej mogą odzyskać dynamikę wzrostu i tworzyć nowe, wysokiej jakości miejsca pracy.

About The World Bank

The World Bank Group has a bold vision: to create a world free of poverty on a livable planet. In more than 100 countries, the World Bank Group provides financing, advice, and innovative solutions that improve lives by creating jobs, strengthening economic growth, and confronting the most urgent global challenges. For more information, please visit www.worldbank.org, www.miga.org, and www.ifc.org.