Sektor ciepłowniczy w regionie Europy i Azji Środkowej wymaga pilnej transformacji – nowy raport Banku Światowego

WASZYNGTON/WARSZAWA, 21 września 2023 — W opublikowanej w czwartek nowej kompleksowej analizie obejmującej 23 kraje* Europy i Azji Środkowej Bank Światowy wzywa do gruntownej modernizacji sektora ciepłowniczego w regionie. Celem byłoby zapewnienie obywatelom, zwłaszcza tym najmniej zamożnym, dostępu do zrównoważonych i niedrogich usług ciepłowniczych oraz zmniejszenie zależności od nieefektywnych, wysokoemisyjnych paliw.

W nowym raporcie zatytułowanym Zrównoważona transformacja ciepłownictwa w Europie i Azji Środkowej (Toward a Framework for the Sustainable Heating Transition) podkreślono pilną potrzebę zapewnienia obywatelom wydajnych, czystych i niedrogich usług grzewczych. Osiągnięcie w regionie zerowej emisji netto do połowy stulecia wymaga głębokiej transformacji sektora ciepłowniczego, który obecnie odpowiada za ok. 24% zapotrzebowania na energię w regionie i jest odpowiedzialny za ok. 22% emisji gazów cieplarnianych.

„Krajów regionu Europy i Azji Środkowej nie stać na odwlekanie procesu przejścia na zrównoważone ogrzewanie” – powiedziała Antonella Bassani, wiceprezes Banku Światowego na Europę i Azję Środkową. „Mogą one w tej dekadzie zmniejszyć zapotrzebowanie na ciepło, poprawić jakość powietrza oraz obniżyć emisje poprzez przyjęcie odpowiednich polityk i programów rządowych obejmujących ukierunkowane dotacje na czystsze i bardziej wydajne technologie grzewcze”.

Raport pokazuje, jak z powodu znacznego niedoinwestowania sektor ciepłowniczy w Europie i krajach Azji Środkowej często świadczy usługi niespełniające standardów, nie odzyskuje w pełni kosztów działalności, powoduje poważne szkody w środowisku oraz negatywnie wpływa na życie i źródła utrzymania ludzi. Około 30% ludności regionu – głównie na obszarach miejskich – jest obsługiwanych przez przedsiębiorstwa ciepłownicze, które są w dużym stopniu uzależnione od dotowanych paliw kopalnych i borykają się z problemami starzejącej się infrastruktury oraz słabej kondycji finansowej. Na obszarach wiejskich większość rodzin korzysta z zanieczyszczających środowisko pieców i kotłów opalanych drewnem lub węglem. Stosowanie tych źródeł ciepła znajduje odzwierciedlenie w zanieczyszczeniu powietrza, które przyczynia się do ok. 302 tys. zgonów i generuje koszty na poziomie 7% PKB rocznie. Poważnym problemem pozostaje także przystępność cenowa, pogarszana przez starzejące się i nieefektywne energetycznie budynki. Jedna trzecia ludności regionu ma trudności z opłaceniem rachunków za ogrzewanie lub dogrzewa swoje domy w niedostatecznym stopniu.

Jak wynika z raportu, zrównoważona transformacja ciepłownictwa w regionie mogłaby znacznie zmniejszyć liczbę zgonów i ograniczyć spadek dobrobytu spowodowany zanieczyszczeniem powietrza, a także wyznaczyć ścieżkę redukcji emisji gazów cieplarnianych. W latach 2024–2050 taka transformacja pozwoliłaby uniknąć emisji ok. 8,9 gigaton CO₂ związanych z ogrzewaniem budynków. W raporcie dokonano przeglądu stanu i trendów w zakresie ogrzewania pomieszczeń w różnych krajach, zidentyfikowano wspólne dla krajów regionu bariery i wyzwania dla zrównoważonego ciepłownictwa, oceniono różne opcje ogrzewania (w tym paliwa, technologie i koszty) oraz zaproponowano ramy transformacji i rządowego planowania, wraz z propozycjami polityk i programów.

„Zdajemy sobie sprawę z poważnych wyzwań stojących przed sektorem ciepłowniczym w Europie i krajach Azji Środkowej. Naszym celem jest wyposażenie decydentów w wiedzę opartą na danych i praktyczne rozwiązania, aby przyspieszyć zrównoważoną transformację sektora. Wpłynie to na poprawę życia i dobrostanu obywateli – powiedział Charles Cormier, regionalny dyrektor Banku Światowego ds. infrastruktury na Europę i Azję Środkową. „Poczyniono już pewne postępy, testowane są nowsze technologie i podejścia, ale wysiłki w regionie nie osiągnęły jeszcze skali niezbędnej do osiągnięcia celu neutralności węglowej do połowy stulecia”.

Raport proponuje rządom opartą na trzech filarach strategię pozwalającą na zaplanowanie skutecznej transformacji:

1. Zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło poprzez zwiększenie efektywności energetycznej budynków. Wdrożenie bardziej rygorystycznych przepisów budowlanych dla nowych inwestycji oraz przyspieszenie renowacji istniejących budynków. Wysiłki te mogą zmniejszyć o połowę zapotrzebowanie na ciepło do 2050 r., dzięki czemu transformacja będzie znacznie mniej kosztowna dla rządów, przedsiębiorstw i gospodarstw domowych.
2. Wzmocnienie i dekarbonizacja sieci ciepłowniczych w gęsto zaludnionych obszarach miejskich. Modernizacja istniejących systemów ciepłowniczych i przestawienie ich na czystsze źródła energii takie jak energia słoneczna, geotermia, ciepło odpadowe i zrównoważona biomasa. Tam, gdzie jakość usług świadczonych przez sieci ciepłownicze jest niezadowalająca, a ich działalność jest nieopłacalna, konieczne może być kontrolowane przejście na indywidualne systemy ciepłownicze.
3. Promowanie czystych indywidualnych systemów ciepłowniczych w mniej gęsto zaludnionych obszarach zabudowanych. Konieczne są badania w celu zidentyfikowania zrównoważonych, ekonomicznie efektywnych źródeł ogrzewania, takich jak pompy ciepła lub ekologiczne kotły na pellet. Należy je promować za pomocą ukierunkowanych programów i polityk.

Przyjmując to kompleksowe podejście, rządy w Europie i Azji Środkowej mogą podejmować inwestycje, które są wydajne, dostosowane do lokalnych uwarunkowań, efektywne kosztowo i przyczynią się do zrównoważonej transformacji ciepłowniczej.

Raport sponsorowany był przez program Banku Światowego Energy Sector Management Assistance Program (ESMAP).

* Niniejszy raport obejmuje rynki wschodzące i gospodarki rozwijające się (EMDE) Europy i Azji Środkowej (ECA): Albanię, Armenię, Azerbejdżan, Białoruś, Bośnię i Hercegowinę, Bułgarię, Chorwację, Gruzję, Kazachstan, Kosowo, Kirgistan, Mołdawię, Czarnogórę , Macedonię Północną, Polskę, Rumunię, Federację Rosyjską, Serbię, Tadżykistan, Turcję, Turkmenistan, Ukrainę i Uzbekistan.

About The World Bank

The World Bank Group has a bold vision: to create a world free of poverty on a livable planet. In more than 100 countries, the World Bank Group provides financing, advice, and innovative solutions that improve lives by creating jobs, strengthening economic growth, and confronting the most urgent global challenges. For more information, please visit www.worldbank.org, www.miga.org, and www.ifc.org.