Infratuzilma, shu jumladan energetika, Jahon banki guruhi qo‘llab-quvvatlaydigan ish o‘rinlarini yaratish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun yuqori salohiyatga ega beshta sektordan biridir.
VASHINGTON, 2026-yil, 16-mart — Jahon banki O‘zbekistonga 10,6 mln dollar miqdorida grant ajratishni ma’qulladi. Ushbu mablag‘lar eskirgan gaz uzatish infratuzilmasidagi sizib chiqish holatlarini kamaytirish hamda mamlakatdagi uy xo‘jaliklari va sanoat korxonalarini ta’minlash uchun tabiiy gazni tejashga yo‘naltiriladi. Ushbu chora-tadbirlarning amalga oshirilishi energetika xavfsizligini mustahkamlash, davlat daromadlarini ko‘paytirish va qo‘shimcha ish o‘rinlarini yaratishga ham xizmat qiladi.
O‘zbekistonning gaz uzatish infratuzilmasi texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlashga yetarlicha sarmoya kiritilmagani sababli vaqt o‘tishi bilan eskirgan, bu esa gaz sizib chiqishi va moliyaviy yo‘qotishlarga olib keladi. Zarur ishlar amalga oshirilmasa, 2030-yilga borib umumiy yo‘qotishlar 1,75 milliard kub metr gazga yetishi mumkin, bu esa 228 million dollarlik yo‘qotilgan daromadga teng.
“Gaz uzatish tizimi samaradorligini oshirish gaz yo‘qotishlarini kamaytirishga va shuning ortidan mamlakatda ishlab chiqarilgan hamda O‘zbekiston aholisi va biznesi uchun arzon energiya hajmi ko‘proq bo‘lishini ta’minlaydi. Tarmoqlardagi gaz sizib chiqishlarini kamaytirish qo‘shimcha resurslarni tejashga xizmat qiladi va sezilarli iqtisodiy foyda keltiradi”, — deya ta’kidladi Jahon bankining Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy direktori Naji Benxasin.
Jahon bankining yo‘ldosh neft gazini yoqish va metan chiqindilarini kamaytirish (Global Flaring and Methane Reduction, GFMR) trast jamg‘armasining grant mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilayotgan “O‘zbekistonda gaz sizib chiqishini bartaraf etish mexanizmini yaratish” loyihasi “O‘ztransgaz” AJ davlat kompaniyasi tomonidan boshqariladigan gaz uzatish tarmoqlarida ko‘plab sizib chiqishlarni aniqlash va bartaraf etish jarayonlarini yo‘lga qo‘yishga yordam beradi.
Loyiha doirasida 2029-yilga kelib ta'mirlash ishlari natijasida yiliga taxminan 47,5 ming tonna gaz sizib chiqishining oldini olish rejalashtirilgan bo'lib, ushbu gaz iste'molchilar va tadbirkorlik subyektlariga yetkazib beriladi. Gaz yo‘qotishlarining kamayishi, shuningdek, taxminan 18 million dollar miqdorida mablag‘lar tejalishini ta’minlaydi. Ushbu mablag‘larning katta qismi sizib chiqishni aniqlash va bartaraf etish bo‘yicha uzoq muddatli chora-tadbirlarni amalga oshirishga yo‘naltiriladi. Ular “O‘ztransgaz” AJ gaz uzatish tizimining samarali va ishonchli faoliyat yuritishini ta’minlash imkonini beradi.
“Gaz infratuzilmasidagi sizib chiqishlarni bartaraf etish nisbatan murakkab bo‘lmagan jarayon bo‘lib, bir qator afzalliklarga ega. Davlat daromadlarini oshirish va energiya xavfsizligini mustahkamlashdan tashqari, yangi loyiha qo‘shimcha ish o‘rinlarini yaratish, gaz uzatish tarmoqlaridan foydalanish samaradorligini oshirish, shuningdek, zararli gaz chiqindilarini kamaytirish imkonini beradi”, — dedi Jahon bankining energetika masalalari bo‘yicha global amaliyoti bo‘lgan GFMR trast fondi dasturi rahbari Zubin Bamji.
GFMR tomonidan taqdim etilgan grant mablag‘lari gaz yo‘qotishlarini kamaytirish bo‘yicha uzoq muddatli chora-tadbirlarni moliyalashtirish uchun ishlatiladi. Ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirish O‘zbekiston Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi maxsus jamg‘arma orqali moliyalashtiriladi. Jamg‘arma loyiha doirasida tejalgan gazni sotishdan tushgan mablag‘lar hisobidan to‘ldiriladi va “O‘ztransgaz” AJning gaz uzatish infratuzilmasidagi sizib chiqishlarni bartaraf etish bo‘yicha qo‘shimcha ishlarni moliyalashtiradi.
Loyiha, shuningdek, gaz sizib chiqishini aniqlash va bartaraf etish bo‘yicha ishlar samaradorligini oshirish uchun “O‘ztransgaz” AJga zamonaviy uskunalar sotib olish va xodimlarni o‘qitishga sarmoya kiritishni nazarda tutadi. Shuningdek, “O‘ztransgaz” AJga tabiiy gazning asosiy komponenti bo‘lgan metan emissiyasi bo‘yicha hisobot va o‘lchashning xalqaro standartlarini joriy etishda ko‘maklashiladi.
Jahon bankining O‘zbekistondagi faoliyati haqida batafsil.
GFMR faoliyati to‘g‘risida
Bir qator mamlakatlar, kompaniyalar va xalqaro tashkilotlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan Jahon bankining yo‘ldosh neft gazini yoqish va metan chiqindilarini kamaytirish bo‘yicha trast jamg‘armasi (Global Flaring and Methane Reduction, GFMR) neft-gaz sektorida muntazam ravishda gaz yoqishni to‘xtatish va metan chiqindilarini kamaytirishga qaratilgan. Jamg‘arma tegishli davlat siyosati va qonunchilikni isloh qilish bo‘yicha grant mablag‘lari, texnik yordam va maslahatlar beradi, shuningdek, metan chiqindilarini va gazni yoqishni kamaytirish bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish uchun salohiyatni rivojlantirishda yordam beradi.
Jahon banki guruhida bizning yakuniy maqsadimiz mamlakatlarga iqtisodiy o‘sishni ish o‘rinlariga aylantiradigan iqtisodiyotni yaratishga yordam berishdir. Buni rivojlangan mamlakatlardan ish o‘rinlarini ko‘chirish orqali emas, balki o‘z mamlakatlarida aholi uchun imkoniyatlarni kengaytirish orqali amalga oshiramiz. Ish o‘rinlari daromad keltiradi, umid bag‘ishlaydi va inson qadrini his ettiradi, global farovonlik va barqarorlikning o‘sishiga hissa qo‘shadi. Keyingi 10-15-yil ichida rivojlanayotgan mamlakatlarda 1,2 milliardga yaqin yoshlar mehnatga layoqatli yoshga yetadi. Biroq, prognozlarga ko‘ra, atigi 400 millionga yaqin ish o‘rinlari yaratiladi. Ularni zarur ko‘lamda tashkil etishni jadallashtirish uchun biz asosiy infratuzilma va inson kapitalini rivojlantirishga sarmoya kiritamiz, biznes yuritish uchun qulay muhitni shakllantirishni qo‘llab-quvvatlaymiz va xususiy kapitalni safarbar etamiz. Biz asosiy e’tiborni ish o‘rinlari yaratish uchun yuqori salohiyatga ega bo‘lgan beshta tarmoqni qo‘llab-quvvatlashga qaratganmiz: infratuzilma va energetika, agrobiznes, birlamchi tibbiy xizmat, turizm va yuqori qo‘shilgan qiymatga ega qayta ishlash sanoati.
Bog‘lanish uchun
Toshkent
Zakiya Abdurazakova
+998 78 1202400
zabdurazakova@worldbankgroup.org
Vashington, Kolumbiya okrugi
Xabarlar byurosi
+1 (202) 473-7660
press@worldbank.org
