Համաշխարհային բանկի խումբը պատրաստ է տրամադրել մինչև 100 միլիարդ դոլարի աջակցություն վերջին 15 ամիսների ընթացքում տուժած երկրներին։
ՎԱՇԻՆԳՏՈՆ, 2026 հունիսի 11 - Համաշխարհային բանկի խմբի վերջին «Գլոբալ տնտեսական հեռանկարներ» զեկույցը կանխատեսում է, որ Մերձավոր Արևելքում հակամարտությունը կդանդաղեցնի համաշխարհային աճը՝ հասցնելով COVID-19 համավարակի սկսվելուց ի վեր ամենացածր մակարդակին՝ պայմանավորված էներգիայի բարձր գներով, գնաճի կտրուկ աճով և վարկային ծախսերի աճով։
Կանխատեսվում է, որ համաշխարհային աճը 2026 թ. կդանդաղի մինչև 2.5%, 2025 թվականի 2.9%-ի համեմատ։ Տնտեսությունների երկու երրորդի համար կանխատեսումները այս տարվա հունվարի համեմատությամբ նվազել են։ Կանխատեսվում է, որ համաշխարհային աճը կբարելավվի մինչև 2.8% 2027 թվականին, բայց 2010-ական թվականներին կմնա միջինից 0.4 տոկոսային կետով ցածր։ Զարգացող տնտեսություններում թույլ աճը կասեցրել է առաջընթացը՝ զարգացած տնտեսությունների եկամտի մակարդակներին հասնելու ուղղությամբ։ Զեկույցը նշում է, որ մինչև 2028 թվականը զարգացող տնտեսությունները, բացի Չինաստանից և Հնդկաստանից, միասին գրանցեն գրեթե մեկ տասնամյակ առանց առաջընթացի՝ զարգացած տնտեսությունների հետ մեկ շնչի հաշվով եկամտի տարբերության կրճատման հարցում։
«Զարգացող երկրները վերջին տասնամյակում բախվել են մի շարք մարտահրավերների», - ասել է Համաշխարհային բանկի խմբի նախագահ Աջայ Բանգան։ «Ազդեցությունը տարբերվում է երկրից երկիր, բայց հիմնական փորձությունը նույնն է՝ պաշտպանել մարդկանց և պահպանել կայունությունն այսօր՝ չհրաժարվելով աճից և աշխատատեղերից վաղը։ Ներկայիս ցնցմանն ի պատասխան՝ մենք ապահովում ենք իրացվելիություն այնտեղ, որտեղ այն անհրաժեշտ է հիմա, և մենք պատրաստ ենք՝ լրացուցիչ ֆինանսավորմամբ, երաշխիքներով և մասնավոր հատվածի լուծումներով, եթե ճնշումները խորանան։ Մեր աշխատանքն է օգնել երկրներին «կայունացնել նավը», շարունակել բարեփոխումները և ավելի ուժեղ դուրս գալ այս ամենից»։
Զեկույցի համաձայն՝ Հորմուզի նեղուցի փակումը լրջորեն խաթարել է էներգետիկ շուկաները, և 2026 թվականին «Brent» տեսակի հում նավթի միջին գինը կանխատեսվում է հասնել մեկ բարելի համար 94 դոլարի, 36%-ով ավելի, քան 2025 թվականին, ենթադրելով, որ ամենալուրջ խափանումները կլուծվեն հուլիսին Այս տարի պարարտանյութերի գները, կանխատեսվում է, զգալիորեն կբարձրանան, ինչը անուղղակի ազդեցություն կունենա սննդամթերքի գների վրա։ Այս գործոնները միասին սրում են համաշխարհային գնաճը, որը, կանխատեսումների համաձայն, այս տարի զգալիորեն կբարձրանա մինչև 4.0%, 2025 թվականի 3.3%-ի համեմատ։
Այնուամենայնիվ, անկման ռիսկերը մնում են զգալի։ Եթե էներգամատակարարման խափանումները ավելի լուրջ լինեն, քան ներկայումս կանխատեսվում է, և ուղեկցվեն զգալի ֆինանսական լարվածությամբ, համաշխարհային տնտեսական աճը կարող է նվազել մինչև ընդամենը 1.3% 2026 թվականին, իսկ գնաճը կարող է աճել մինչև 4.4%։
Այս տարի զարգացող տնտեսություններում աճը, կանխատեսումների համաձայն, կնվազի մինչև համավարակից հետո ամենացածր՝ 3.6%, 2025 թվականի 4.4%-ից, նախքան 2027 թվականին վերականգնվելը մինչև 4.2%։ Պարսից ծոցի այն տնտեսությունները, որոնք անմիջականորեն տուժել են հակամարտությունից, կկրեն ամենամեծ հարվածը, քանի որ նրանց աճը 2025 թվականի 3.9%-ից կնվազի մինչև զրոյի մոտ 2026 թվականին։ Զեկույցի կանխատեսումների համաձայն՝ առևտրի աշխուժացմանը և վերականգնման ծախսերի մեկնարկին զուգընթաց, այս տնտեսություններում աճը կրկին կարագանա՝ հասնելով մոտ 5%-ի 2027–2028 թվականներին։
Համաշխարհային բանկի խումբը հանձնառու է աջակցել բոլոր զարգացող երկրներին ճգնաժամերի դեմ պայքարում: Մերձավոր Արևելքում հակամարտությանը ի պատասխան՝ այն անմիջապես մինչև 50-60 միլիարդ դոլար է հատկացնում առկա գործիքների միջոցով, այդ թվում՝ 25 միլիարդ դոլար նախապես համաձայնեցրած ֆինանսավորմամբ։ Սա կարող է աջակցել ամենախոցելի մարդկանց սոցիալական ապահովության ցանցերին, խթանել ֆինանսական կարողությունները և ապահովել շրջանառու կապիտալի և իրացվելիության աջակցություն ընկերությունների և ֆերմերային տնտեսությունների համար: Մինչ օրս ավելի քան 30 երկիր ակտիվորեն համագործակցում է Համաշխարհային բանկի խմբի հետ՝ այս արձագանքման ծրագրի շրջանակներում պատրաստվածությունը բարձրացնելու և ճգնաժամին արագ արձագանքելու հնարավորություն ընձեռելու համար: Եթե հակամարտությունը և դրա տնտեսական հետևանքները շարունակվեն, Համաշխարհային բանկի խումբը կարող է իր աջակցությունը մեծացնել մինչև 80-100 միլիարդ դոլար 15 ամսվա ընթացքում:
Հարավային Ասիայում 2026 թվականին ցանկացած տարածաշրջանի համեմատ ամենաուժեղ աճը կլինի, բայց նույնիսկ դրա աճը կարձանագրի զգալի դանդաղում՝ 2025 թվականի 7%-ից մինչև 6.3% 2026 թվականին, նշվում է զեկույցում: Ենթասահարյան Աֆրիկայի աճը նույնպես դանդաղում է, ամենամեծ ճնշումները գալիս են գնաճից, այդ թվում՝ պարարտանյութերի մատակարարման պակասի և գների աճի պատճառով սննդի բարձր գներից:
«Հակամարտությունը հետք է թողել համաշխարհային ակտիվության վրա, բայց յուրաքանչյուր ճգնաժամ նաև հնարավորություն է բերում», - ասել է Համաշխարհային բանկի խմբի գլխավոր տնտեսագետի տեղակալը և «Հեռանկարների խումբ» կազմակերպության տնօրեն Այհան Քոսեն։ «Այս պահը պետք է օգտագործվի քաղաքականության շրջանակները ամրապնդելու, ենթակառուցվածքներում ներդրումներ կատարելու, բիզնեսին նպաստող բարեփոխումները արագացնելու և մասնավոր կապիտալը մոբիլիզացնելու համար՝ աշխատատեղերի ստեղծումը մասշտաբային կերպով աջակցելու համար»։
Զեկույցի հատուկ ուշադրության կենտրոնում գտնվող գլուխները քննարկում են զարգացող տնտեսությունների ֆինանսական մարտահրավերները։ Զարգացող տնտեսությունների մոտ երկու երրորդը և ցածր եկամուտ ունեցող երկրների գրեթե 90%-ը ապրանք արտահանողներ են։ Այնուամենայնիվ, այս տնտեսությունները հակված են ավելի թույլ հարկաբյուջետային դիրքեր ունենալ, քան մյուս զարգացող տնտեսությունները, քանի որ նրանք բախվում են ավելի անկայուն և պակաս դիվերսիֆիկացված եկամուտների։ Ապրանքների գների դրական ցնցումից հինգ տարի անց անսպասելի եկամուտների մեծ մասը ծախսվում է, այլ ոչ թե պահվում է ֆինանսական դիրքերը ամրապնդելու համար։ Ապրանքների գների անկայունությունը կառավարելու համար քաղաքականության մշակողները պետք է հենվեն այնպիսի շրջանակների վրա, ինչպիսիք են լավ մշակված հարկաբյուջետային կանոնները և հստակ կայունացման մանդատներով ինքնիշխան հարստության ֆոնդերը, ինչպես նաև բարելավված ներքին եկամուտների մոբիլիզացիան և տնտեսական ավելի մեծ դիվերսիֆիկացիան։
Զեկույցի մյուս գլուխն ուսումնասիրում է, թե ինչպես է պարտքի մակարդակի աճը դժվարացնում երկրների համար ճգնաժամերին արձագանքելը և երկարաժամկետ զարգացման առաջնահերթություններում ներդրումներ կատարելը, և այդ ընթացքում բարձրացնում է փոխառության ծախսերը։ 2010 թվականից ի վեր զարգացող տնտեսություններում պետական պարտքի համախառն ծավալը ՀՆԱ-ի մինչև 40%-ից աճել է մինչև ավելի քան 70%։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ որքան բարձր է երկրի առկա պարտքը, այնքան ավելի կտրուկ են աճում նրա փոխառության ծախսերը՝ լրացուցիչ պարտքի դեպքում։ Հետևանքը հատկապես սուր է ավելի խոցելի երկրներում։ Բարձր պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցություն ունեցող երկրների համար պարտքի մակարդակի նվազեցումը կարող է նշանակալի ֆինանսական օգուտներ բերել. ավելի մեծ հարկաբյուջետային տարածք՝ ենթակառուցվածքների, առողջապահության և կրթության ոլորտներում ներդրումներ կատարելու համար, խթանելով տնտեսական աճը և աշխատատեղերի ստեղծումը։
Ներբեռնեք ամբողջական զեկույցն այստեղ՝ https://www.worldbank.org/gep
Տարածաշրջանային հեռանկարներ
2026 թ. տնտեսական աճի տեմպերը մեծ մասամբ կդանդաղեն, սակայն 2027-ին ակնկալվում է աստիճանական վերականգնում։
- Արևելյան Ասիա և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան. աճը կկազմի 4.2%, ապա կբարձրանա մինչև 4.4%։
- Եվրոպա և Կենտրոնական Ասիա. աճը կնվազի մինչև 2.1%, իսկ 2027-ին կհասնի 2.3%-ի։
- Լատինական Ամերիկա և Կարիբյան ավազան. աճը կդանդաղի մինչև 2.2%, ապա կաճի մինչև 2.5%։
- Մերձավոր Արևելք, Հյուսիսային Աֆրիկա, Աֆղանստան և Պակիստան. աճը կնվազի մինչև 1.6%, սակայն 2027-ին կվերականգնվի՝ հասնելով 5.0%-ի։
- Հարավային Ասիա. աճը կկազմի 6.3%, ապա կբարձրանա մինչև 6.9%։
- Ենթասահարական Աֆրիկա. աճը կկազմի 4.0%, իսկ 2027-ին՝ 4.4%։
Website: https://www.worldbank.org/
Facebook: https://www.facebook.com/worldbankgroup/
